# Yetki modeli

> CoreX ERP'de erişimin nasıl belirlendiği — izin, işlem, rol, birim rolü, ek izin, ekran kataloğu, veri kısıtları, değişikliğin etkisi ve ret iletileri.

URL: https://erpdocs.corexlogic.com/yonetim/yetki-modeli

- **Tür:** Rehber
- **Modül:** Yönetim

Bu sayfa bir kullanıcının CoreX ERP'de **neyi gördüğünü ve neyi yapabildiğini** belirleyen bütün
kuralları anlatır. Kural sunucudadır: arayüz düğmeyi gizlese de gizlemese de, izni olmayan istek
sunucuda reddedilir.

```
 Lisans ──► Modül Yönetimi ──► İzin (roller ∪ birim rolleri ∪ ek izinler) ──► Veri kısıtları
 (kapsam)   (kurulumun tercihi)   ekranı, düğmeyi, API isteğini açar            (depo, iş merkezi,
                                                                                kanal, fiyat, maliyet)
                         Ekran kataloğu ──► yalnız menüde ne görüneceği (yetki vermez)
```

## İzin

**İzin**, tek bir işlemin anahtarıdır. Biçimi `<kaynak>.<işlem>`:

| Parça | Örnek | Anlamı |
|---|---|---|
| Kaynak | `erp-sales-orders` | Neyin üstünde: satış siparişleri. ERP kaynakları `erp-<alan>-<nesne>` adını taşır (`erp-procurement-orders`, `erp-inventory-counts`). Yönetimin kaynakları önsüzdür: `users`, `roles`, `organization`, `company-profile`, `audit`, `outbox`, `alerts`, `email-settings`. |
| İşlem | `create` | Ne yapılır: oluşturmak. |

Rol penceresinin **Yetkiler** ağacında izin **Kaynak · İşlem** adıyla görünür: `erp-sales-orders.create`
→ **Satış Siparişleri · Oluştur**. Kurulumdaki izinlerin tamamı: [İzin listesi](https://erpdocs.corexlogic.com/yonetim/izin-listesi).

### İşlemler ve neyi açtıkları

| İşlem | Ağaçtaki adı | Tipik olarak açtığı | Not |
|---|---|---|---|
| `view` | Görüntüle | Liste ve detay ekranı, menü yaprağı, seçicilerde kaydın görünmesi | Okuma izni. |
| `create` | Oluştur | Listedeki **Yeni…** düğmesi, "… Oluştur" menü yaprağı, belge açan eylemler | Bazı oluşturma ekranları ikinci bir okuma izni de ister (ör. satış siparişi için `erp-partners-cards.view`). |
| `edit` | Düzenle | **Düzenle**, belge üstündeki çoğu durum eylemi (ör. **Siparişi Onayla**, **Gönder**) | Kaynağa göre kapsamı değişir; ağaçtaki ⓘ simgesi kapsamı yazar. |
| `delete` | Sil · bazı kaynaklarda **İptal** ya da **Listeden kaldır** | Silme, iptal ya da listeden kaldırma | Belgelerde kayıt silinmez; ağaçtaki ad gerçek anlamı yazar. |
| `import` | İçe Aktar · **Dosyadan yükle** | Excel kitabından toplu yükleme | Tek kayıt düzenlemekten ayrı yetki. |
| `approve` | Onayla | Onay adımındaki **Onayla** / **Reddet** | Tek başına yetmez: onay şablonunun adımı belirli bir rolü istiyorsa kullanıcı o rolü de taşımalıdır. |
| `close` | Kapat | Belgeyi elle kapatma (karşılanmamış kalandan vazgeçme) | Tamamı sevk edilen belgenin kendiliğinden kapanması bu izne bağlı değildir. |
| `release` | Serbest Bırak (bazı kaynaklarda **Blokeyi çöz**) | Tahsisi, blokeyi ya da lotu serbest bırakma | |
| `issue` | Çekme (Mal Ver) | Rezervasyondan ya da proje stoğundan mal verme | Rezervasyonu açan ile malı veren ayrı kişi olabilsin diye ayrıdır. |
| `transfer` | Aktar · **Transfer** | Depolar arası stok transferi | |
| `finalize` | Kesinleştir | Faturayı kesinleştirme | |
| `activate` | Etkinleştir | e-Belgeyi canlıya alma | |
| `reopen` · `backdate` | Yeniden Aç · Geçmiş Tarihli Kayıt | Kayıt dönemini yeniden açma, geçmiş tarihli belge yazma | Muhasebe dönemine ait. |

> **Görünmeyen işlem**
Ağaçta bir kaynağın altında bir işlem yoksa o kaynakta böyle bir işlem **yoktur** (pencerenin
altındaki not: "Bir sayfada görünmeyen işlem, o sayfada böyle bir işlem olmadığı anlamına gelir.").

### Düğme gizlenir mi, kapanır mı?

- **İzin yoksa düğme ya da menü öğesi hiç çizilmez.** Örnek: Demo — Satış Temsilcisi rolüyle **Fiyat
  Listeleri** ekranında yalnız **Dışa Aktar** görünür; **Satın Alma Siparişleri** listesinde **Yeni
  Sipariş** düğmesi yoktur (rolde `erp-sales-price-lists.create` ve `erp-procurement-orders.create` yok).
- **İzin var ama kural engelliyorsa düğme görünür, kapalıdır** ve nedeni üzerine gelince yazar.
  Örnek: **Roller** ekranında **Yönetici** satırının **Sil** öğesi kapalıdır — "Yerleşik rol silinemez".
- İşlem menüsünde hiç eylemi kalmayan satırda hücre boş kalır.
- Menüden gizlemek güvenlik sınırı değildir: adresi elle yazan kullanıcıyı ekranın kapısı ve sunucu
  durdurur (bkz. [Ret iletileri](#ret-iletileri)).

## Rol

**Rol**, izinlerin adlandırılmış kümesidir. Kullanıcıya izin tek tek değil, rol ile verilir.

- Bir kullanıcının **birden çok rolü** olabilir. Etkili izin, rollerin izinlerinin **birleşimidir**;
  bir rol diğerinin iznini kısıtlamaz, "yasaklayan" rol yoktur.
- Rolün ayrıca bir **ekran kataloğu** vardır (aşağıda).
- Rol adı oluşturulduktan sonra değiştirilemez ("Rol adı bu sürümde değiştirilemiyor.").
- Rol penceresine kaydedilen izin değişikliği, rolü taşıyan **herkese hemen** yansır.

### Hazır roller (rol şablonları)

Kurulumda 26 hazır rol gelir; her biri bir **rol şablonuna** bağlıdır. Rolün alanı ve düzeyi
(**Eleman**, **Müdür**, **Yönetim**) listede görünür. Tam liste ve izin sayıları:
[Rol örnekleri](https://erpdocs.corexlogic.com/yonetim/rol-ornekleri).

| Kural | Ayrıntı |
|---|---|
| **Yönetici yerleşiktir** | Listede **Yerleşik** rozetiyle görünür, silinemez ("Yerleşik Yönetici rolü silinemez."), bütün izinleri taşır. Yeni sürümle gelen izinler de kurulum güncellemesinde ona eklenir. |
| **Şablon izinleri kilitlidir** | Şablondan gelen rolün şablon izinleri ağaçta kilit simgesiyle durur ve kaldırılamaz; her sürüm güncellemesinde geri yüklenir. Role **ek** izin verilebilir. |
| **Daha dar rol = kopya** | Şablonun bir iznini istemiyorsanız rolü listeden **Kopyala**yın; kopya şablona bağlı değildir, bütün izinleri değiştirilebilir. |
| **Ekranlar kilitli değildir** | Şablon rolünün ekran kataloğu değiştirilebilir. |
| **Okuma tabanı** | Yönetici dışındaki bütün şablonlar ortak 93 görüntüleme iznini taşır: ana veriler, belge listeleri ve tanımlar okunabilir. Rolün asıl farkı yazma izinleridir; listede **Kapsam (yazma)** kolonu bunu gösterir. |

## Etkili izin: dört kaynak

Kullanıcının etkili izni her istekte sunucuda şu birleşimle hesaplanır:

1. **Kendi rolleri** — **Kullanıcılar › İşlemler › Kullanıcıyı Düzenle › Roller**.
2. **Organizasyon biriminin rolleri** — kullanıcı bir birime bağlıysa o birime verilen roller
   (**Organizasyon Şeması › Rolleri yönet**). Yalnız kullanıcının **kendi birimi** sayılır; üst
   birimlerin rolleri devralınmaz.
3. **Birim yöneticisinin kendiliğinden izni** — birim yöneticisine yalnız servis çağrılarını görme ve
   düzenleme izni (`erp-service-desk-tickets.view`, `.edit`) kendiliğinden gelir.
4. **Ekstra yetkiler** — **Kullanıcılar › İşlemler › Ekstra Yetkiler** ile kişiye doğrudan verilen
   izinler.

Ardından kurulumda **kapalı özelliklerin** izinleri düşülür (bkz. [Modül yönetimi](https://erpdocs.corexlogic.com/yonetim/modul-yonetimi)).
Kullanıcı penceresi de bunu yazar: "Etkili izinler seçilen rollerin ve birimin rollerinin birleşimidir."

> **Ekstra yetki rolden geleni kaldıramaz**
**Ekstra Yetkiler** penceresinde rolden gelen izinler kilitlidir ("kullanıcının rolünden gelir").
Bir kişiden rolünün bir iznini almak için ona başka (daha dar) bir rol verin.

## Ekran kataloğu (menü)

Rolün **Ekranlar** sekmesi, rolü taşıyanın **menüsünde** hangi ekranların görüneceğini belirler.

- Katalog **yetki vermez**: katalogda olan ama izni olmayan ekran menüde görünmez; izni olan ama
  katalogda olmayan ekran menüde görünmez ama adresiyle açılabilir ve rapor, seçici gibi okuma
  yüzeyleri çalışır.
- **Bütün ekranlar — katalog yok** işaretliyse izni olan her ekran menüdedir (Yönetici ve Denetçi
  böyledir).
- Katalog **boşsa** menü, rolün yazma izni olan kaynakların ekranlarıyla çizilir.
- Rolün **Yetkiler** sekmesinde yeni bir yazma izni verince o kaynağın ekranları katalogda
  kendiliğinden işaretlenir; **Yazdığı Ekranları İşaretle** eksikleri toplu ekler.
- Kullanıcı için **Ekstra Yetkiler › Bütün ekranları göster** rolün kataloğundan bağımsız olarak
  bütün izinli ekranları menüye açar; o da yetki vermez.
- Menü sırası herkes için aynıdır; rol yalnız budar. Bir alanın bütün ekranları düşerse alan da
  menüden kalkar.

Örnek: Demo — Satış Temsilcisi rolüyle üst menüde **Satış, Stok Yönetimi, Lojistik Yönetimi, Üretim,
Ana Veriler, Finans** görünür; **Satın Alma** ve **Yönetim** görünmez. Yine de satın alma siparişi
listesinin adresi açıldığında liste okunur (okuma tabanı), **Yeni Sipariş** düğmesi çıkmaz.

## Veri kısıtları

İzin bir işlemi açar; aşağıdaki kurallar o işlemin **hangi kayıtlarda** yapılabileceğini daraltır.

| Kısıt | Nerede ayarlanır | Etkisi | Ret iletisi |
|---|---|---|---|
| **Depo kısıtı** | Kullanıcılar › İşlemler › **Organizasyon Kısıtlaması › Depolar** | Kullanıcı yalnız seçilen depolara stok yazar; sayım, depo görevi, dalga, transfer ve rezervasyonu yalnız orada açar; iş kuyruklarında yalnız o depoları görür. Seçim yoksa kısıt yoktur. | `'<depo kodu>' deposunda işlem yetkiniz yok.` |
| **İş merkezi kısıtı** | Aynı pencere › **İş Merkezleri** | Teyit, sarf, çıktı, kapasite yerleştirme ve geri sarf yalnız seçilen iş merkezlerinde. Üst iş merkezi kısıtı alt ağacı kapsar. | `'<iş merkezi kodu>' iş merkezinde işlem yetkiniz yok.` |
| **Satış kanalı** | Satış kanalının üyeleri | Kanala üye kullanıcı yalnız kendi kanallarının belgelerini görür; başka kanalda belge açamaz. | `'<kanal kodu>' satış kanalında belge açma yetkiniz yok.` |
| **Satış fiyatı görünürlüğü** | İzinle | Satış belgelerinde fiyat ve tutar yalnız şu izinlerden biri varsa görünür: `erp-sales-price-lists.view`, `erp-sales-orders.create`/`.edit`, `erp-sales-quotations.create`/`.edit`, `erp-invoicing-invoices.view`, `erp-invoicing-references.create` (iadede ayrıca `erp-sales-free-returns.create`). Yoksa tutarlar gizlenir; miktar, ürün ve durum görünür. | — |
| **Alış fiyatı görünürlüğü** | İzinle | Satın alma belgelerinde fiyat yalnız `erp-procurement-item-suppliers.view`, `erp-procurement-orders.create`/`.edit`/`.approve`, `erp-invoicing-references.create` ya da `erp-invoicing-incoming-invoices.view` ile görünür (teklif isteğinde ayrıca `erp-procurement-rfqs.edit`). | — |
| **Maliyet görünürlüğü** | `erp-inventory-costs.view` | Stok değeri, ortalama birim maliyet, hareket maliyeti, çalışan saat ücreti ve maliyet raporları yalnız bu izinle görünür; izinsiz kullanıcıya değerler gelmez. | — |
| **Belge geçmişi** | Rolün düzeyi | Belgenin değişiklik geçmişini kaydı açan kişi, alanın **Müdür** düzeyindeki rolü (Ana Veriler ve Lojistik'te ana veri uzmanı) ve `audit.view` sahibi görür. | `Belgenin geçmişini kaydı açan kişi, alanın müdürü (Ana Veriler ve Lojistik'te ana veri uzmanı) ve Yönetici görür.` |

Kısıtlama yetki vermez, yalnız daraltır: kullanıcının rolünde stok yazma izni yoksa depo seçmek
ona izin vermez. Şirket ya da satış organizasyonu bazında kullanıcı kısıtı **yoktur**.

## Değişiklik ne zaman etkili olur?

| Değişiklik | Etkisi |
|---|---|
| Rolün izinleri ya da ekranları | Rolü taşıyan herkese **hemen**: sunucu bir sonraki istekte yeni izinle karar verir, açık oturumların menüsü yenilenir. Yeniden giriş gerekmez. |
| Kullanıcının rolleri, ekstra yetkileri, birimi, kısıtı | O kullanıcıya **hemen** (bir sonraki istekte). |
| Birimin rolleri | Birimdeki herkese **hemen** ("Değişiklik tüm üyelere anında yansır."). |
| Modül Yönetimi | Kaydeden kullanıcıda hemen, öteki kullanıcılarda **en geç 30 saniyede**. |
| Onay adımının rolü, belge geçmişi alanı | Bu iki kontrol oturumun **rol adlarına** bakar; rol adları oturum bilgisi yeniden okunduğunda (sayfa yenilenince) güncellenir. Rol atamasından sonra kullanıcıya sayfayı yenilemesini söyleyin. |
| Devre dışı bırakma, şifre değişikliği | Açık oturum bir sonraki istekte düşer; kullanıcı giriş ekranına döner. |

Oturum çerezle tutulur: kullanım sürdükçe 8 saat açık kalır, **Beni hatırla** işaretliyse 30 gün.

## Hesap güvenliği

| Konu | Kural |
|---|---|
| Şifre | En az 8 karakter; en az bir rakam ve bir küçük harf. Büyük harf ve sembol zorunlu değil. |
| Kilitleme | Art arda **5** hatalı denemede hesap **15 dakika** kilitlenir; süre dolunca kendiliğinden açılır ya da yönetici **Kilidi Kaldır** der. Kullanıcı bazında kapatılabilir (**Hatalı şifre denemelerinde hesabı kilitle**). |
| Deneme sınırı | Aynı adresten dakikada 10'dan çok giriş denemesi geçici olarak reddedilir: "Çok fazla deneme yapıldı. 60 saniye sonra tekrar deneyin." |
| Davet bağlantısı | 3 gün geçerli, tek kullanımlık; yenisi gönderilince eskisi çalışmaz. |
| Sıfırlama bağlantısı | 30 dakika geçerli. |
| İlk girişte şifre değiştirme | Yönetici şifreyi elle belirlediyse ve **İlk girişte şifre değiştirilmesi zorunlu olsun** işaretliyse kullanıcı önce **Parolanızı değiştirin** ekranını görür; değiştirmeden hiçbir işlem yapamaz. |
| İki adımlı doğrulama, oturum listesi | **Yoktur.** Bir kullanıcının açık oturumunu kapatmak için hesabını devre dışı bırakın ya da şifresini değiştirin. |
| Lisans kullanıcı sınırı | Lisansın etkin kullanıcı sınırı doluysa yeni hesap açılmaz ve devre dışı hesap geri yüklenmez (iletisi aşağıda). |

## Görevler ayrılığı {#gorevler-ayriligi}

Kullanıcıya rol seçerken sistem bazı rol çiftlerinde **Görevler ayrılığı uyarısı** gösterir. Uyarı
kaydı **engellemez** ("Kayıt engellenmez; küçük ekipte bilerek verilebilir.").

| Birlikte verilen roller | Neden (penceredeki metin) |
|---|---|
| Depo Memuru + Stok Yöneticisi | belgeyi yazan stok farkını da kapatır |
| Depo Memuru + Satın Alma Uzmanı | siparişi veren malı da teslim alır — üçlü eşleşme çöker |
| Depo Memuru + Satış Temsilcisi | satış siparişini yazan malı da çıkarır |
| Depo Memuru + Üretim Operatörü | mal kabulle plan üstü sarf gizli bir çıkış olur |
| Depo Memuru + Kalite Uzmanı | malı içeri alan kendi kabulünü serbest bırakır |
| Stok Yöneticisi + Kalite Uzmanı | stok farkını yazan kalite kararını da verir |
| Ürün Ana Veri Uzmanı + Stok Yöneticisi | depo ve hareket nedeni sözlüğünü yazan düzeltmeyi de yazar |
| Satın Alma Uzmanı + İş Ortağı Ana Veri Uzmanı | tedarikçi kartını açan ona sipariş de yazar — hayalet tedarikçi |
| Satış Temsilcisi + İş Ortağı Ana Veri Uzmanı | müşteri kartını açan ona sipariş de yazar — hayalet müşteri |
| Satın Alma Uzmanı + Faturalama Uzmanı | siparişi yazan faturayı da bağlar — sipariş → fatura zinciri tek elde |
| Satış Temsilcisi + Faturalama Uzmanı | siparişi yazan faturayı da keser — satış zinciri tek elde |
| Satın Alma Uzmanı + Satın Alma Müdürü | siparişi yazan onay merciine de sahip olur |
| Satış Temsilcisi + Satış Müdürü | teklifi yazan onay merciine de sahip olur |
| Satış Temsilcisi + Kredi Yöneticisi | satışçı kendi siparişinin kredi blokesini kaldırır |
| Satın Alma Uzmanı + Üretim Planlayıcı | hizmet siparişini yazan hizmet kabulünü de yazar |
| Üretim Planlayıcı + Üretim Operatörü | ürün ağacını değiştirebilen operatör sarf farkını yok eder |
| Stok Yöneticisi + Üretim Operatörü | sarfı yazan stok farkını da kapatır |
| Denetçi (Salt Okunur) + yazan herhangi bir rol | denetçinin salt okunur kalması gerekir |
| Yönetici + herhangi bir rol | yönetici hesabı her kesimi aşar — günlük operasyon ayrı bir hesapla yapılmalı |

Uyarı rol **adlarına** bakar: hazır rolleri kopyalayıp başka adla kaydettiğiniz rollerde uyarı çıkmaz;
ayrılığı rol tasarımında siz korursunuz.

## Ret iletileri

| Durum | Ekranda görülen |
|---|---|
| İzni olmayan ekran adresi açıldı | "Bu işlemi gerçekleştirmek için yetkiniz bulunmuyor." · "Erişim gerekiyorsa sistem yöneticinizle iletişime geçin." · **Ana Sayfa'ya dön** |
| İzin rolde var ama özelliği kurulumda kapalı | "Bu özellik kuruluşunuzda etkin değil." (İzni hiç olmayan kullanıcıya özellik durumu söylenmez.) |
| İzni olmayan işlem sunucuya gitti | "Bu işlemi gerçekleştirmek için yetkiniz bulunmuyor." |
| Kısıtlı depo / iş merkezi | `'<kod>' deposunda işlem yetkiniz yok.` · `'<kod>' iş merkezinde işlem yetkiniz yok.` |
| Şifre değiştirilmeden işlem | "Devam etmeden önce parolanızı değiştirmeniz gerekiyor — bu parolayı sizden başka biri de biliyor." |
| Hatalı e-posta ya da şifre | "E-posta veya parola hatalı." |
| Kilitli hesapla giriş | "Hesap … başarısız giriş denemesi nedeniyle kilitlendi. … dakika sonra tekrar deneyebilir, beklemek istemiyorsanız yöneticinizden kilidi kaldırmasını ya da parola sıfırlama bağlantısı göndermesini isteyebilirsiniz." |
| Lisans salt okunur | Örn. "Kurulum lisansı etkin değil — sistem salt okunur. Lütfen sistem yöneticinizle iletişime geçin." (kayıt yapılamaz, okuma sürer) |
| Lisans kullanıcı sınırı | "Lisans en çok … etkin kullanıcıya izin veriyor; şu an … etkin kullanıcı var. Kullanılmayan bir hesabı kapatın ya da lisansı genişletin." |

## İzleme

- **Yönetim › İzleme › Erişim Günlüğü** giriş, başarısız giriş, kilitlenme, kilitliyken deneme, çıkış
  ve düşürülen oturumları kaydeder (2 yıl saklanır, şifre tutulmaz).
- **Yönetim › İzleme › İşlem Kayıtları** kayıtların oluşturma, güncelleme ve silme izini, değişen
  alanlarıyla tutar.

Ayrıntı: [İzleme ekranları](https://erpdocs.corexlogic.com/yonetim/ekranlar/izleme).